Ẩm Thực Phú Yên: Đậm đà hương vị quê hương từ Bánh Ít Lá Gai của người Phú Yên

Nếu ai có dịp dự đám cúng, giỗ ở Phú Yên, khi ra về thế cũng được nhận một gói quà mang về là chiếc bánh ít lá gái.

Nguyên liệu để làm bánh ít lá gai rất rẻ và dễ kiếm: lá gai, bột nếp, dầu phụng, dừa, và đậu xanh, nhưng để làm được một chiếc bánh ngon đòi hỏi phải qua nhiều công đoạn với người làm bánh thật khéo léo.


Cắt lá chuối để gói bánh, thường là lá chuối chát, vì nó có độ bền, dai và không bị rác như các loại chuối khác


Những tàu lá chuối to nguyên vẹn được cắt xuống để sử dụng


Chia lá thành những miếng hình chữ nhật


Cắt tỉa lá cho vừa gói bánh


Lá được lau sạch sẽ và đem phơi nắng cho có độ dai

Lá gai là lá của loại cây một mặt xanh, một mặt trắng bạc, hơi thô nhám. Chọn lá mướt, không bị sâu, đem rửa sạch, luộc chín, để ráo nước rồi giã cho thật nhuyễn, mịn như bột.


Sau đó đi hái lá gai,đây là một nguyên liệu chính để làm nên chiếc bánh


Lá gai là lá một loại cây dại thường mọc rất nhiều theo hàng rào, bờ dậu

Nếp vo sạch, ngâm khoảng 3 – 4h rồi đem xay. Sau đó đăng bột bằng cách cho bột nếp vào trong một chiếc túi vải, buộc chặt lại treo lên hoặc dùng một phiến đá đè lên bên trên để nước bên trong thoát ra ngoài, chỉ còn lại phần bột nếp.


Giã bột làm bánh ít lá gai

Cho bột nếp, lá gai đã giã nhuyễn và đường đã thắng dẻo vào cối, tiếp tục quết mạnh cho hỗn hợp bột nếp, lá gai, đường hòa quyện vào nhau. Khi quết phải thoa dầu phụng sống vào đầu chày thường xuyên để bột khỏi dính và dầu được trộn đều vào bột.

Nhân bánh gồm đậu xanh, dừa và đường. Dừa được bào thành sợi, bỏ vào chảo xào chung với đường cho chín tới rồi cho đậu xanh đã nấu chín, bóc vỏ, thêm tí gừng vào xào chung với lửa nhỏ, đến khi nào hỗn hợp chuyển sang màu vàng sậm là được. Nhưng khác với các loại bánh khác, nhân bánh ít lá gai không giữ phần quan trọng, không quý bằng phần bánh lá gai bọc quanh.


Bắt đầu cho công đoạn gói bánh


Bột nếp lá gai được bọc ngoài nhân bánh, vo lại thành những hình khối tròn

Chia bột thành từng miếng nhỏ, cho nhân vào bên trong, vo tròn, thoa đều bánh bằng dầu phộng đã thắng chín. Bánh được gói hình tháp vuông bằng lá chuối. Những chiếc lá đã được cắt vuông, tỉa tròn ở các cạnh và đem phơi nắng cho mềm để khi gói bánh không bị rách (hoặc có thể hơ trên than hồng cho nhanh). Công đoạn cuối cùng là đem bánh hấp cách thủy cho chín.


Dùng miếng lá chuối đã cắt sẵn, cuộn viên bánh lại, bẻ ngoặc hai đầu lá lại là xong


Công việc cứ tiếp diễn cho đến hoàn tất và biết bao câu chuyện Nam Tào Bắc Đẩu gì đó cũng sẽ được chia sẻ trong lúc này

Bánh ít lá gai rất dẻo nhưng không dính răng, ăn nhiều không sợ đau bụng vì trong lá gai có vị thuốc trị đau bụng. Cắn một miếng, vị ngọt của đường, vị dẻo thơm của nếp và lá gai, vị béo giòn của dừa, vị bùi của đậu xanh, hương cay nồng của gừng tạo nên một cảm giác khoái khẩu không thể quên được.


Trong lúc đó tại góc bếp,một nồi nước sôi để hấp bánh cũng đã sẳn sàng


Đợt bánh đầu tiên được đưa vào nồi hấp


Bánh chín được vớt ra để vào rổ cho nguội và ráo nước


Bánh có màu đen tuyền rất đẹp

Bánh ít lá gai chỉ được làm trong các dịp cúng, giỗ để con cháu thể hiện sự hiếu thảo với cha mẹ, ông bà tổ tiên đã khuất, bởi làm nó tuy không tốn nhiều chi phí nhưng rất tốn công. Trước ngày cúng, giỗ, bà con hàng xóm tụ họp cùng nhau phụ giúp làm bánh, vừa làm vừa trò chuyện, tạo nên không khí gia đình đầm ấm. Đó là một nét văn hóa truyền thống lâu đời đáng được trân trọng và gìn giữ. Bánh ít lá gai đã trở thành một nét đẹp trong văn hóa ẩm thực ở Phú Yên.